
आजिनाथ मुक्ताजी शेलार
सर्वसाधारण कामगार · लेखकनिवृत्तीनंतरचे
शहाणपण
कामगार, व्यवस्थापन आणि उद्योगविश्वाला जोडणारे अनुभवांचे चिंतन. हे केवळ निवृत्तीनंतरचे शहाणपण नाही — हे औद्योगिक जीवनाचे अध्यात्म आहे.
पुस्तक परिचय
हे पुस्तक नेमके कशाबद्दल आहे?
"निवृत्तीनंतरचे शहाणपण" हे फक्त निवृत्तांसाठीच नाही. प्रत्येक कर्मचाऱ्याचा आपल्या आस्थापनेकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलवणारे हे पुस्तक आहे — कारण निवृत्ती नंतर येते, पण जीवनातील शहाणपण मिळवण्याची सुरुवात कामाच्या पहिल्या दिवसापासूनच करायला हवी.
कामगार आणि भांडवलदार — नवा दृष्टिकोन
आजपर्यंत सर्व साहित्य, सिनेमा किंवा इतर कलाकृतींमधून भांडवलदारांना नेहमीच खलनायक म्हणून प्रस्तुत केले गेले आहे. परंतु "निवृत्तीनंतरचे शहाणपण" हे पुस्तक कर्मचाऱ्यांच्या आयुष्यातील भांडवलदाराचे महत्त्व प्रथमच स्पष्टपणे निश्चित करते. उद्योग उभारणी, रोजगारनिर्मिती आणि कामगारांचे भविष्य — या साखळीत भांडवलदाराची भूमिका किती महत्त्वाची आहे हे या पुस्तकात खऱ्या आणि काल्पनिक कथांद्वारे सांगितले आहे.
कर्तव्य आणि अधिकार — समतोल
हे पुस्तक सर्वच कर्मचाऱ्यांना अधिकाराच्या मागणीबरोबरच कर्तव्याचे आंबट-गोड पण आस्थापनेसाठी आणि सर्वच कर्मचाऱ्यांसाठी पौष्टिक असे भाष्य करते — ज्याचा स्वाद कदाचित तोंड वेडे-वाकडे करवेल, परंतु परिणाम मात्र सकारात्मकच होईल.
अध्यात्म आणि उद्योग — एकत्र
"अहं ब्रह्मास्मि!" या वचनाचे कामगाराच्या जीवनाशी काय साम्य आहे? धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष या चार पुरुषार्थांचा दैनंदिन कामाच्या जीवनाशी कसा संबंध आहे? संपूर्ण लेखन अध्यात्माशी जोडलेले असल्याने हे पुस्तक वाचणीय झाले आहे, उपदेशात्मक नाही.
प्रतिसाद
१९ ऑक्टोबर २०२४ रोजी MASSIA (Marathwada Association of Small Scale Industries and Agriculture) च्या वतीने उद्योगपतींच्या उपस्थितीत प्रकाशित झाल्यापासून हे पुस्तक औद्योगिक क्षेत्रातून, विशेषतः व्यवस्थापनाकडून चांगला प्रतिसाद मिळवत आहे.
पुस्तकातील निवडक विभाग
पुरुषार्थ म्हणजे काय?
स्वयंशिस्तीने पार पडलेली जबाबदारी म्हणजेच पुरुषार्थ. वेदांमध्ये चार पुरुषार्थ वर्णिले आहेत — आणि प्रत्येक कामगार ते दररोज जगत असतो, फक्त त्याला ओळखणे बाकी असते.
पुरुषार्थ या शब्दामध्ये जरी पुरुष असला, तरी पुरुषार्थ फक्त पुरुषच करतात असे नाही — राणी लक्ष्मीबाई आणि राणी ताराबाईंचा पुरुषार्थ जगाने पाहिला आहे.
पहिला पुरुषार्थ
धर्म
म्हणजेच कर्तव्य
कोणताही कामगार जेव्हा आस्थापनेत कामावर जातो तेव्हाच त्याचा पहिला पुरुषार्थ सुरू होतो. आठ तासांचे उत्पादन, गुणवत्ता मर्यादा, कामाचा वेग — हीच कर्तव्ये पूर्णपणे पार पाडणे म्हणजे धर्म. अधिकार मागण्याइतक्याच सोयीस्करपणे कर्तव्य टाळण्याचा प्रयत्न करतो — पण धर्मग्रंथांमध्ये कर्तव्यालाच पुरुषार्थ म्हटले आहे.
दुसरा पुरुषार्थ
अर्थ
म्हणजेच बचत व समृद्धी
अर्थार्जण हाही एक पुरुषार्थ आहे. पण कामाच्या ठिकाणी हा पुरुषार्थ म्हणजे केवळ पगार नव्हे — जास्तीचे मटेरियल वाया न घालवणे, आस्थापनेची आर्थिक उन्नती ही आपलीच जबाबदारी मानणे. पैसे वाचवणे म्हणजेच पैसे कमावणे — हे तत्त्व प्रत्येक कामगाराने अंगी बाळगावे.
तिसरा पुरुषार्थ
काम
म्हणजेच प्रजनन व वारसा
काम म्हणजे केवळ शारीरिक गरज नाही — तर आपल्यासारखा कुशल कामगार तयार करणे, नवीन कामगारांना प्रशिक्षण देणे हा प्रत्येक कामगाराचा तिसरा पुरुषार्थ आहे. आपण नोकरी सोडल्यानंतरही आपले ज्ञान संस्थेत जिवंत राहणे — हाच खरा वारसा.
चौथा पुरुषार्थ
मोक्ष
म्हणजेच अंतिम ध्येय
प्रत्येक कामगाराचे काहीतरी अंतिम ध्येय असतेच — संपत्ती, मुलांचे शिक्षण, स्वतःचे घर, मानाचे स्थान. दैनंदिन अडचणींवर मात करून, कामाची पद्धत बदलून, आपले अंतिम ध्येय कायम स्मरणात ठेवून त्याच्या पूर्णत्वाकडे वाटचाल करणे — हाच चौथा आणि अंतिम पुरुषार्थ.
हे पुस्तक कुणासाठी?
प्रत्येकासाठी वेगळा अर्थ
कामगार व कर्मचारी
अधिकाराआधी कर्तव्य
हे पुस्तक कामगारांना हे दाखवते की आस्थापनेची भरभराट ही आपलीच जबाबदारी आहे — कारण त्याशिवाय आपले भवितव्यही नाही. जबाबदारी स्वीकारण्यातच खऱ्या अर्थाने पुरुषार्थ आहे.
व्यवस्थापन व HR
कर्मचाऱ्यांशी जोडणारे भाष्य
कोणताही भांडवलदार किंवा व्यवस्थापन कर्मचाऱ्यांना जे सांगण्याचा प्रयत्न करतो, ते सर्व काही या पुस्तकात खऱ्या आणि काल्पनिक कथांद्वारे सांगितले आहे — पण जड उपदेश नाही.
उद्योजक व भांडवलदार
खलनायकाच्या पलीकडे
साहित्य, सिनेमा आणि इतर कलाकृतींमधून भांडवलदारांना नेहमीच खलनायक म्हणून सादर केले जाते. हे पुस्तक पहिल्यांदाच कर्मचाऱ्यांच्या आयुष्यातील भांडवलदाराचे महत्त्व स्पष्टपणे अधोरेखित करते.
तरुण व्यावसायिक
उद्योगात प्रवेश करणाऱ्यांसाठी
औद्योगिक वसाहतीत २५+ वर्षांचा अनुभव असलेल्या एका सर्वसाधारण कामगाराने लिहिलेले हे पुस्तक — प्रत्येक नवीन कर्मचाऱ्यासाठी एक अनिवार्य मार्गदर्शक.
आध्यात्मिक वाचक
अध्यात्म आणि कामाचे मिलन
धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष — या चार पुरुषार्थांचा कामगाराच्या दैनंदिन जीवनाशी संबंध कसा आहे हे सांगणारे संपूर्ण लेखन अध्यात्माशी जोडलेले आहे.
कामगार संघटना
परस्परावलंबनाचा विचार
कामगार, व्यवस्थापन, भांडवलदार आणि कामगार संघटना — या चारही घटकांचे परस्परांशी संबंध कसे असावेत याविषयी वैयक्तिक विचार स्पष्टपणे आणि निर्भीडपणे मांडले आहेत.
प्रकाशन सोहळा
उद्योगपतींच्या उपस्थितीत प्रकाशन
१९ ऑक्टोबर २०२४ रोजी मराठवाड्यातील एका महत्त्वाच्या औद्योगिक संस्थेने हे पुस्तक प्रकाशित केले. MASSIA — Marathwada Association of Small Scale Industries and Agriculture — ही संस्था मराठवाड्यातील उद्योगांचे प्रतिनिधित्व करते.
छोटेखानी पण अर्थपूर्ण प्रकाशन सोहळ्यात उद्योगपती, कारखानदार, व्यवस्थापक आणि कामगार प्रतिनिधी उपस्थित होते. प्रकाशनापासूनच पुस्तकाला औद्योगिक क्षेत्रातून उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत आहे.
विशेषतः व्यवस्थापन वर्गाने हे पुस्तक कर्मचाऱ्यांना देण्याच्या दृष्टीने स्वागत केले आहे.
१९
ऑक्टोबर · २०२४
प्रकाशक संस्था
MASSIAMarathwada Association of Small Scale Industries and Agriculture
भाषा
मराठीप्रथम आवृत्ती
लेखक
आजिनाथ मुक्ताजी शेलारसर्वसाधारण कामगार
औद्योगिक क्षेत्रातून, विशेषतः व्यवस्थापनाकडून उत्तम प्रतिसाद मिळत आहे.
गॅलरी लोड होत आहे…
पुस्तक प्राप्तीसाठी
पुस्तक मागवण्यासाठी थेट संपर्क करा
लेखकाशी थेट संपर्क करून पुस्तक मागवा. फोन किंवा WhatsApp वर संपर्क करणे सर्वात सोपे आहे.
सामूहिक मागणी, कार्यालयीन वितरण, किंवा कार्यक्रमासाठी विशेष व्यवस्थाही उपलब्ध आहे.


